Fortuna vitrea est :tum cum splendet frangitu.
μτφρ: Η τύχη είναι γυαλί: εκεί που λάμπει, θρυμματίζεται
Publilius Syrus, 1ος μ.Χ αιών., Ρωμαίος γνωμικογράφος
6ο ΓΕΛ Καβάλας
Η ταινία μπορεί να αξιοποιηθεί:
--στο μάθημα της Γλώσσας Α' Λυκείου [ σχέσεις εφήβων- ενηλίκων, χάσμα γενεών],
--στη Φιλοσοφία Β' Λυκείου
[είτε στην εισαγωγή στη Φιλοσοφία,
είτε στο κεφ. 6. περί ηθικής "Αξιολογώντας την πράξη", ειδικότερα για κατανόηση του "ντετερμινισμού")
ο άνεμος στροβιλίζει τη σκόνη
παρασέρνει τ' αποτσίγαρα τα σύννεφα τα χαρτιά
λίγοι μοναχικοί διαβάτες περνάνε βιαστικοί στους δρόμους
φυσάει
φυσάει στις καμινάδες στις στέγες κάτω απ' τις γέφυρες.."
Τ. Λειβαδίτης: Φυσάει στα σταυροδρόμια του κόσμου
Κ. Αγγελάκη-Ρουκ:
Επίλογος αέρας
Ο αέρας σηκώνει τα κρίματα μας ψηλά,
τα στροβιλίζει για λίγο μακριά
απ’ τις κουτές σκευωρίες μας
και τ’ αφήνει να πέσουν πάλι στη γη·
εκεί ν’ ανθήσουν.
νωπές ακόμη παίρνει τις λεξούλες
να, εκεί έλα,
τις ακουμπάει στις κορφές
των αισιόδοξων δέντρων
και τις καθίζει μετά στο χώμα
σαν αναμνηστικά ξεραμένα τίποτα.
Ο αέρας σηκώνει τα σχισμένα φύλλα
της μικρής νουβέλας
κι όπως ανεβαίνουν, γίνεται ευανάγνωστη
η σελίδα της ζωής μας, για να διαβαστεί κάποτε στη νηνεμία
σαν ένα νόημα που μας δόθηκε ακέραιο.
Μια νύχτα θα 'ρθει από μακριά, αέρας Πεχλιβάνης
να μην μπορείς να κοιμηθείς, μόλις τον ανασάνεις..
Θα κατεβεί σαν άρχοντας, θα κατεβεί σαν λύκος,
να πάρει χρώμα και ζωή, της μοναξιάς ο κήπος..
Αέρα να `σαι τιμωρός, βρε αμάν αμάν,να 'σαι και παιχνιδιάρης,
κι αν βαρεθεί η ψυχούλα μου, βρε αμάν αμάν,
να 'ρθεις να μου την πάρεις..
Διαθεματική σύνδεση Έκθεσης- Ιστορίας Γ'.
Με αφορμή ενότητα Ιστορίας για Βιομηχανική επανάσταση (κοινωνικές συνέπειες).
Πιο αναλυτικά σε παλιότερη ανάρτηση: εδώ
= Γιατί αν με θανατώσετε, δεν θα βρείτε εύκολα άλλον όμοιό μου, κολλημένο στ' αλήθεια, αν και αυτό είναι λίγο γελοίο για να το πω, πάνω στην πόλη από τον θεό, όπως ακριβώς πάνω σε άλογο εύσωμο και ράτσας, το οποίο λόγω του μεγέθους είναι νωθρό και έτσι έχει ανάγκη μια αλογόμυγα για να το ξυπνά. Κάπως έτσι νομίζω ότι με έχει βάλει πάνω στην πόλη ο θεός, για να προσπαθώ να σας ξυπνώ και να σας νουθετώ και να σας επιπλήττω τον καθένα, χωρίς να σταματώ όλη τη μέρα να κολλώ πάνω σας παντού. [μετάφραση Ν. Τζιράκη]
Βιτγκενστάιν
"Το πρόβλημα της μύγας που παγιδεύτηκε μέσα στο άδειο μπουκάλι είναι πως, ενώ υπάρχει διαφυγή,δεν μπορεί να τη βρει και φτερουγίζει νευρικά χωρίς να βρίσκει άκρη. Είναι μάταιο να υποδείχνεις στη μύγα πώς θα βγει, γιατί, ενώ εσύ ξέρεις τι θα έκανες, αν ήσουν μύγα, αυτή δεν ξέρει τι να κάνει, γιατί δε σκέφτεται όπως εσύ. Ανάλογα, οι προσπάθειες να δοθούν απαντήσεις στα φιλοσοφικά ερωτήματα μένουν συχνά ατελέσφορες, γιατί αυτά είναι έτσι διατυπωμένα, που να προϋποθέτουν διανοητικές δυνατότητες που πραγματικά δεν έχουμε. Αν χαμηλώναμε τους τόνους μας και αναδιατυπώναμε τα ερωτήματα με λιγότερο φιλόδοξες αξιώσεις, θα μπορούσαμε ίσως να αναμένουμε πιο θετικά αποτελέσματα". [μετάφραση Π. Χριστοδουλίδη]
Το χαϊκού του Χ. Βλαβιανού για το φιλόσοφο:
Θα βγει η μύγα απ’ το μπουκάλι; Ιδού το ερώτημα.
Ντεκάρτ
Ο Ντεκάρτ ανακάλυψε το (Καρτεσιανό) «Σύστημα Συντεταγμένων», παρατηρώντας μια μύγα να περπατάει σ' ένα ταβάνι με πλακάκια.
Και σε πεντέξι εβδομάδες /σωθήκαν ο - ο - όλες οι τροφές
Και τότε ρίξανε τον κλήρο /να δούνε ποιος ποιος ποιος θα φαγωθεί
Κι ο κλήρος πέφτει στον πιο νέο /που ήταν α - α - αταξίδευτος.. οεοέ.. οε..!
«Η ιστορία έχει το χάρισμα να εμπλέκει και να κρατά αναμεμειγμένα πολλά πράγματα διαφόρων ειδών. Όπως για παράδειγμα έναν πίνακα του γαλλικού ρομαντισμού, ένα παιδικό τραγούδι και μια τραγική ιστορία κανιβαλισμού. Για να γίνουμε πιο συγκεκριμένοι ας παρουσιάσουμε μια εικόνα: Ένα παιδί που σιγοτραγουδά το τραγούδι «ήταν ένα μικρό καράβι...» περνά μπροστά από τον πίνακα «η Σχεδία της Μέδουσας» που εκτίθεται στο Λούβρο, στην αίθουσα 61 της πτέρυγας Sully.''Ζερικώ, Η σχεδία της Μέδουσας
Η ειρωνεία της παραπάνω εικόνας είναι τεράστια καθώς ένα απλό γαλλικό τραγουδάκι, που όλα τα παιδιά ξέρουν και τραγουδούν στην ουσία είναι η μελοποιημένη εξιστόρηση μιας μακάβριας ιστορίας ενός ναυαγίου και του κανιβαλισμού των επιζώντων του.
Το 1816, στις 17 Ιουνίου, σαλπάρουν από το Ροσφόρ στο Σαράντ Μαριτίμ της Γαλλίας τέσσερα πλοία με προορισμό το λιμάνι Πόρ Λουί της Σενεγάλης. Τα πλοία αυτά ήταν το μιρκό Argus, το ανεφοδιαστικό Loire, η κορβέτα Echo και η φρεγάτα Medusa. Στη Μέδουσα επέβαιναν και οι επιβάτες του ταξιδιού ανάμεσα στους οποίους ήταν ο νέος κυβερνήτης της Σενεγάλης, που ως τότε ήταν βρετανική αποικία, Ζυλιέν-Ντεζιρέ Σμαλτζ με την σύζυγό του.
Κυβερνήτης του πλοίου, το οποίο μετέφερε 400 επιβάτες και 160 άτομα πλήρωμα, ανέλαβε ο Υγκ Ντυρουά ντε Σωμερύ, που είχε να ταξιδέψει στην ανοιχτή θάλασσα περισσότερα από 20 χρόνια, χωρίς ποτέ να είναι κυβερνήτης πλοίου, και μοναδικό προσόν του ήταν η γνωριμία με τον αδερφό του βασιλιά. Ο κυβερνήτης του Loire φέρεται να είχε δηλώσει μεταγενέστερα ότι «ο Ντυρουά ντε Σωμερύ ήταν ένας ευγενής αυλικός, αλλά όχι σοβαρά σκεπτόμενος, ενώ θεωρούσε ότι, λόγω της θέσης του, εγώ θα έπρεπε να είμαι υπάκουος υπηρέτης του».
Κατά τον απόπλου, λοιπόν, ο Σωμερύ προσπάθησε να δείξει τις ικανότητές του και να φύγει γρήγορα. Το αποτέλεσμα ήταν να βρεθεί στις 2 Ιουλίου του ίδιου έτους κατά 100 ναυτικά μίλια εκτός πορείας, προσαραγμένος στις ακτές της σημερινής Μαυριτανίας. Όσες προσπάθειες να απελευθερώσουν το πλοίο και αν έγιναν καμία δεν ήταν επιτυχής. Ο κυβερνήτης έδωσε έτσι την εντολή να εγκαταλείψουν το καράβι με τις σωσίβιες λέμβους, οι οποίες δεν έφταναν για όλους. Κατά συνέπεια κατασκευάστηκε η «σχεδία της Μέδουσας».
Δεκατρείς ημέρες έμεινε η σχεδία στην θάλασσα, αφού αποκόπηκε από τις σωσίβιες λέμβους. Οι μαρτυρίες των επιζώντων θέλουν είτε τον Σωμερύ να κόβει τα σκοινιά που κρατούν την σχεδία με τις λέμβους είτε αυτά να σπάνε. Επί δεκατρείς ημέρες οι καταιγίδες και τα κύματα έπαιρναν τους επιβάτες της σχεδίας και τους εξαφάνιζαν. Την τρίτη ημέρα, μάλιστα, σημειώθηκε και μια μικρή ανταρσία επάνω στην σχεδία, με τους κατώτερους αξιωματικούς να σκοτώνουν ορισμένους επιβάτες. Όμως στην σχεδία δεν υπήρχαν τρόφιμα ή άλλες προμήθειες. Μέχρι να διασωθούν οι επιβαίνοντες έτρωγαν τις σάρκες των νεκρών για να επιβιώσουν. Όταν την δέκατη τρίτη ημέρα το πλοίο Argus εντόπισε την σχεδία βρήκε μόνο 15 από τους 147 επιβαίνοντες...
Όταν τα όσα συνέβησαν αυτές τις 13 ημέρες έγιναν γνωστά από τις μαρτυρίες των επιζώντων, τέτοια ήταν η αποστροφή της γαλλικής κοινωνίας που παρουσίασε τον κανιβαλισμό, την απόγνωση και την ταλαιπωρία των επιβατών της σχεδίας της Μέδουσας σε πίνακες, όπως ο φημισμένος του Τεοντόρ Ζερικό (φωτογραφία),σε βιβλία, όπως το «Οι περιπέτειες του Αρθουρ Γκόρντον Πιμ από το Ναντάκετ» του Ε. Α. Πόου, που λαμβάνει χώρα πάνω στο φαλαινοθηρικό πλοίο «Γράμπος» ή στο μυθιστόρημα «Η σφίγγα των πάγων» του Ιουλίου Βερν, το οποίο γράφτηκε ως συνέχεια του βιβλίου του Πόου.
Η τραγική ιστορία πέρασε ακόμη και σε παιδικά τραγούδια... «΄Ηταν ένα μικρό καράβι...και τότε ρίξανε τον κλήρο να δούνε ποιος θα φαγωθεί...»
άρθρο του Ν. Μίχου στο tvxs.gr
Να σημειωθεί πως το γαλλικό τραγούδι είναι ακόμη πιο μακάβριο από την ελληνική εκδοχή. Όπως τονίζεται στο σχετικό άρθρο της Βικιπαιδείας, ''η ελληνική έκδοση του τραγουδιού, διηγείται την ιστορία ενός μικρού καραβιού που παραμένοντας επί αρκετό καιρό στη Μεσόγειο θάλασσα δεν έχει πλέον άλλα τρόφιμα. Τότε οι ναύτες τραβώντας κλήρο αποφασίζουν ότι ο μικρότερος ανάμεσά τους θα φαγωθεί. Στην γαλλική του έκδοση, το τραγούδι συνεχίζει την εξιστόρηση και εκεί οι υπόλοιποι ναύτες συζητούν για το πώς θα μαγειρέψουν τον νεαρό άντρα και τι σως θα χρησιμοποιήσουν. Τότε εκείνος προσεύχεται στην Παναγία και σώζεται από ένα θαύμα''
Ο ιστορικός Γιώργος Μαργαρίτης, σε σχετικό άρθρο του στην "Εφημερίδα των Συντακτών"(14/10/13) φέρνει τη "Μέδουσα" στο σήμερα:
Το πλοίο "Μέδουσα" βρισκόταν σε επίσημη αποστολή και μετέφερε αξιωματούχους και επιβάτες –παλαιούς και νέους έποικους- προς τη Σενεγάλη, η οποία μόλις είχε επιστραφεί από τους Βρετανούς στη Γαλλία μετά το τέλος των Ναπολεόντειων πολέμων. Ο κυβερνήτης του πολεμικού ήταν ένας αριστοκράτης, ένας κόμης, εξόριστος στα ξένα από τον καιρό της Επανάστασης και του Ναπολέοντα, από το 1789. Ήταν άνθρωπος εμπιστοσύνης του νέου μοναρχικού καθεστώτος, της αριστοκρατικής Παλινόρθωσης, αλλά ολότελα άσχετος με την τέχνη της ναυσιπλοΐας. Με τη νεοαποκατασταθείσα αριστοκρατική του αυταρέσκεια ο καταστροφικός αυτός καπετάνιος απέκοψε το πλοίο από τον υπόλοιπο στόλο και το οδήγησε στις ξέρες της αφρικανικής ακτής. Το απολυταρχικό καθεστώς θέλησε να ξεχαστεί ετούτη η δυσάρεστη υπόθεση και εξέδωσε και τα σχετικά διατάγματα και τις σχετικές ερμηνείες για τις πράξεις των αρχόντων. Αντίθετα με τις επιθυμίες του ηγεμόνα και των υποτακτικών του όμως, το ναυάγιο της «Μέδουσας» έγινε η πιο διάσημη ναυτική τραγωδία στα παγκόσμια χρονικά. Καθώς οι πράξεις του καθεστώτος απαγορευόταν να σχολιαστούν στις εφημερίδες ή στους δρόμους, η τέχνη ανέλαβε το δύσκολο μέρος. Ο μεγαλύτερος ίσως των ζωγράφων της εποχής, ο Ζερικό, φιλοτέχνησε έναν αριστουργηματικό πίνακα που από το μέγεθός του μόνο (7 επί 5 μέτρα) έδειχνε την πρόθεσή του να κραυγάσει για τις ανομίες του καθεστώτος.
Επειτα την υπόθεση ανέλαβε ο λαός. Ολοι μας θυμόμαστε από τα παιδικά μας χρόνια το παιδικό αθώο τραγουδάκι που μιλά για ένα μικρό καράβι που ήταν αταξίδευτο. Στο οποίο, όπως λέει η ελληνική μετάφραση των γαλλικών στίχων, σε πεντ’-έξι εβδομάδες σωθήκαν «όλες, όλες, όλες οι τροφές». Και η τρομερή επωδός: «Και τότε ρίξανε τον κλήρο… να δούνε ποιος, ποιος, ποιος θα φαγωθεί…» Στα ανέμελα παιχνίδια όποιας ή όποιου ακουγόταν το όνομα -«και ο κλήρος πέφτει στην ή στον…»- περνούσε μια μικρή δοκιμασία ολότελα δυσανάλογη με την ανάλογη περιπέτεια των ναυαγών της σχεδίας, αυτούς όντως τους έτρωγαν οι απελπισμένοι πλησίον τους…
Και έτσι για δύο ολόκληρους αιώνες κραυγάζουν –χωρίς ίσως να το γνωρίζουν- τα παιδιά όλου του κόσμου για τον άδικο χαμό των μακρινών συνανθρώπων τους, για τον πλήρη ευτελισμό της κοινωνικής λειτουργίας και της ανθρώπινης ζωής που ξεπήδησε από τη ματαιοδοξία του τυραννικού καθεστώτος. Στίγμα ανεξίτηλο για τα καθεστώτα που υπηρετούν τον πλούτο και την αυταρέσκεια των ολίγων σε βάρος της αξιοπρέπειας και της ζωής των πολλών.
Μέρες του Οκτωβρίου 2013 που ζούμε, όπως τις ζούμε, στη ναυαγισμένη Ελλάδα. Στα νοσοκομεία, στους δήμους, στα σχολεία, στα Πανεπιστήμια, στους παιδικούς σταθμούς, στην καθαριότητα, στην κοινωνική πρόνοια, οι εργαζόμενοι ρίχνουν τον κλήρο να «δούνε ποιος, ποιος, ποιος θα φαγωθεί». Στα εργοστάσια, στα γιαπιά, στα μαγαζιά, στις επιχειρήσεις ο κλήρος πέφτει καθημερινά, αφήνοντας ολοένα και λιγότερους για τις αυριανές κληρώσεις.
Ποιος ασήμαντος, δουλικός στους ισχυρούς, αγέρωχος στους αδύναμους, κυβερνήτης μάς φόρτωσε όλον τον ελληνικό λαό σε μια σχεδία και μας εγκατέλειψε στον ωκεανό χωρίς τρόφιμα και νερό; Ποιο ασήμαντο βρόμικο καθεστώς, υπερφίαλο χάρη σε ξένες εξουσίες και ξένες τράπεζες, ολότελα αδιάφορο για τα πάθη του λαού του μας γύρισε πίσω σε καιρούς κανιβάλων; Ποια άρχουσα τάξη που ενδιαφέρεται μόνο για τη δική της παρουσία και παραμονή στα σαλόνια του ευρωπαϊκού κεφαλαίου έκανε την τραγική ιστορία της «Μέδουσας» μέρος της δικής μας ζωής; Γιατί ηχεί επίκαιρα, άλλοτε αφιερωμένος στις διακοπές και τη σχόλη, ο στίχος «Και τότε ρίξανε τον κλήρο…/να δούνε ποιος, ποιος, ποιος θα φαγωθεί…»;
Τι θα έχουμε να πούμε στα παιδιά μας αύριο όσοι επιζήσουμε από ετούτη τη δοκιμασία; Ότι τάχα μου, σε αντίθεση με τους ναυαγούς της «Μέδουσας», εμείς ρίξαμε τον κλήρο με «κριτήρια» και «μόρια» – πολιτισμένα δηλαδή; Ότι δεχτήκαμε τη μοίρα μας σκυφτά όπως θα έκανε ο κάθε ηττημένος; Ότι χωρίς περίσκεψη, χωρίς αιδώ, αποδεχτήκαμε τον ανίδεο καπετάνιο και το βρόμικο καθεστώς που κρυβόταν πίσω από αυτόν;
Ετούτο το καθεστώς που μας έλαχε, ετούτη η άρχουσα τάξη που μας κυβερνά ολοένα και φέρνει πιο κοντά το απόλυτο δίλημμα: ο θάνατός σου, η ζωή μου. Εάν είναι έτσι, ας μη ζήσει λοιπόν. Ετούτο το φθινόπωρο, την άνοιξη που ακολουθεί, ας προετοιμάσουμε, ας ζήσουμε και εμείς το δικό μας 1830. Την εξέγερση η οποία θα σαρώσει τους άθλιους που εμφανίζονται ως ηγέτες της χώρας μας και ταγοί του λαού μας αλλά και όσους βρίσκονται πίσω από αυτούς –κρυμμένοι– και κανοναρχούν από τα ευρωπαϊκά σαλόνια τους τη μοίρα του λαού μας.
Δεν μας αξίζει η τύχη των ναυαγών της «Μέδουσας».
Για τον πίνακα του Ζερικώ αξίζει να σταθούμε σε ορισμένα στοιχεία [από τη Βικιπαιδεία]:
"Η γαλλική κυβέρνηση κατηγορήθηκε για τον διορισμό του ανεπαρκούς Σωμερύ ως κυβερνήτη της "Μέδουσας", που έγινε με μοναδικό κριτήριο την εύνοια του Λουδοβίκου του 18ου προς αυτόν, αλλά και για τα ανεπαρκή σωστικά μέσα με τα οποία ήταν εφοδιασμένη η φρεγάτα. Η υπόθεση έλαβε μεγάλη δημοσιότητα από την φιλελεύθερη αντιπολίτευση, την οποία ο Ζερικώ βοήθησε δημιουργώντας δύο λιθογραφίες για την εικονογράφηση ενός φυλλαδίου που εκδόθηκε ως "κατηγορητήριο" κατά της κυβέρνησης.
Ο Ζερικώ, πριν αρχίσει να δημιουργεί τον πίνακα, ερεύνησε το ιστορικό του ναυαγίου σε βάθος: Διάβασε το φυλλάδιο που έγραψαν δύο από τους επιζώντες του ναυαγίου, επισκέφθηκε τα νοσοκομεία στα οποία είχαν διακομιστεί οι επιζώντες και τα νεκροτομεία στα οποία είχαν μεταφερθεί οι σοροί των νεκρών, έριξε μια σχεδία στη θάλασσα για να διαπιστώσει τον τρόπο με τον οποίο συμπεριφερόταν στα κύματα και σχεδίασε πολυάριθμα σκίτσα πριν καταλήξει στην τελική του σύνθεση Η επίσκεψή του στους επιζώντες κατέληξε όχι μόνο στην ακρόαση της αφήγησής τους αλλά και στη δημιουργία των σκίτσων τους. Επισκέφθηκε, επίσης, τον ξυλουργό του σκάφους, ο οποίος τού κατασκεύασε ένα μοντέλο της σχεδίας, που χρησίμευσε στον καλλιτέχνη στην δημιουργία των αρχικών σχεδιασμάτων. Αρχικά ο Ζερικώ δεν είχε αποφασίσει σε ποιο επεισόδιο θα εστίαζε τον πίνακά του: Στην εξέγερση που σημειώθηκε, στον κανιβαλισμό, στον ενθουσιασμό της διάσωσης, πριν καταλήξει στο τελικό θέμα.
Οι μορφές διατάσσονται στον πίνακα σε δύο άνισες πυραμίδες που δημιουργούν τεμνόμενα μεταξύ τους τρίγωνα, συνηθισμένη πρακτική σε πίνακες της εποχής της Αναγέννησης και του μπαρόκ.
Ο τρόπος διάταξής τους είναι τέτοιος, ώστε να μεγιστοποιείται η σχέση του θεατή με τον χώρο του πίνακα, από τον οποίο, ωστόσο, απουσιάζει ο "κεντρικός ήρωας". Ο θεατής ωθείται απευθείας στο κέντρο του έργου και ακολουθεί την προοπτική ροή των μορφών που εμφανίζονται πίσω και δεξιά. Στον ορίζοντα φαίνεται ένα πλοίο (ήταν το Argus και οι επιζώντες προσπάθησαν επί μισή ώρα να τραβήξουν την προσοχή του χωρίς να τα καταφέρουν), η απεικόνιση του οποίου έχει γίνει με τέτοιο τρόπο, ώστε να μην είναι σαφές αν πλησιάζει ή αν απομακρύνεται.
Ο Ζερικώ επέλεξε να απεικονίσει αυτήν ακριβώς τη σκηνή της βουβής απελπισίας - μερικοί από τους επιζώντες έχουν γυρισμένη την πλάτη τους προς το πλοίο. Άλλοι πάλι στέκονται και αναμένουν ή προσεύχονται για τη διάσωσή τους. Οι υπόλοιποι προσπαθούν, με απελπισμένες κινήσεις, να τραβήξουν την προσοχή του πλοίου. Είναι ενδιαφέρον, ωστόσο, δεδομένης της πολιτικής του τοποθέτησης, το ότι δεν επέλεξε να απεικονίσει την προδοσία του κυβερνήτη της "Μέδουσας" ούτε άλλες σκηνές, όπως η ανταρσία ή ο κανιβαλισμός. Στη σκηνή ωστόσο δεν απεικονίζονται ούτε ανακούφιση ούτε χαρά με την προοπτική της διάσωσης.
Η επιρροή του πίνακα προς τον θεατή του προέρχεται τόσο από το μέγεθός του ( διαστάσεις τεράστιες: 4,91× 7,16 μέτρα ) όσο και από την αμεσότητα της απεικονιζόμενης δράσης: Τα εγγύτερα προς τον θεατή σώματα έχουν σχεδόν διπλάσιες διαστάσεις από αυτές του θεατή και, μαζί με την ίδια τη σχεδία, συνωθούνται προς το βασικό επίπεδο της εικόνας. Η απεραντοσύνη του ωκεανού περιορίζεται σε ένα στενό "παράθυρο" προς τον ουρανό και τη θάλασσα. Το τελικό αποτέλεσμα
είναι ο θεατής να νιώθει πως συμμετέχει στη δράση, σαν να είναι και ο ίδιος επιβαίνων στη σχεδία, και, ως αποτέλεσμα, συμπάσχει με τους επιβαίνοντες σε αυτήν ναυαγούς.
Στα ωχρά σώματα δίνεται σκληρή έμφαση με στυλ παρόμοιο με το "chiaroscuro", δηλαδή των έντονων αντιθέσεων που δημιουργεί το φως του Καραβάτζιο. Ανάμεσα σε αυτούς που αδιαφορούν (ή δεν έχουν αντιληφθεί) την μακρινή παρουσία του πλοίου είναι δύο μορφές που ανακλούν τη μοναξιά και την απελπισία - ο ένας θρηνεί τον γιο του, ο άλλος θρηνεί την μοίρα του. Οι μορφές αυτές καταδεικνύουν την ρομαντική έμπνευση του Ζερικώ, που αποτελεί το έναυσμα του έργου του. Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι οι ναυαγοί της σχεδίας βρίσκονταν επί 13 ημέρες στον ωκεανό χωρίς επαρκείς προμήθειες, απεικονίζονται ως ρωμαλέοι και υγιείς.
Το τελικό αποτέλεσμα, που αποπνέει κίνηση, συχνά περιγράφεται ως "μπαρόκ" ή Michelangelesque, δηλ. με ισχυρή επίδραση από τον Μιχαήλ Άγγελο: η απεικόνιση των μορφών προσομοιάζει με αυτήν του πίνακα του Μιχαήλ Αγγέλου "Η ημέρα της κρίσεως" αλλά και την "Μεταμόρφωση" του Ραφαήλ
Κεφ. 6, "Εργασία, ανεργία και κοινωνικές ανισότητες":
"Ο καπιταλισμός υπήρξε από την αρχή ένα γιγάντιο εργαστήριο πειραματισμού για
την αύξηση της παραγωγικότητας. Ερευνητές (μηχανικοί της εποχής) όπως ο Τέιλορ
προσπάθησαν να κάνουν τις ομάδες των εργαζομένων να δουλέψουν όσο γίνεται πιο
γρήγορα και πιο αποδοτικά, με αποτέλεσμα να επινοηθούν διαφορετικές κατά
καιρούς τεχνικές οργάνωσης της εργασίας.Ο Τέιλορ (F.W Taylor,
1856-1915) προτείνει την ορθολογικοποίηση των εργασιών στα εργοστάσια της
Αμερικής, κατανέμοντας την εργασία:
• οριζόντια, έτσι ώστε κάθε εργάτης να εκτελεί μέρος της συνολικής εργασίας,
• κάθετα, έτσι ώστε να διαχωρίζεται η σύλληψη της οργάνωσης της εργασίας από
την εκτέλεσή της.
Επειδή οι εργαζόμενοι δεν μπορούν να κάνουν οι ίδιοι την επιστημονική ανάλυση
της εργασίας τους, το συγκεκριμένο έργο ανατίθεται στους ειδικούς. Έτσι, οι
εργάτες γίνονται πιο αποτελεσματικοί αφού μπορούν να περιοριστούν στην
επανάληψη μερικών απλών κινήσεων. Στον Τέιλορ ανήκει η φράση «ο σωστός άνθρωπος
στη σωστή θέση».
Ο Φορντ (H. Ford, 1863-1947) ακολουθώντας τα βήματα του Τέιλορ, προσθέτει στην
οργάνωση της εργασίας το σύστημα της σειράς συναρμολόγησης. Κατ' αυτόν τον
τρόπο ο εργαζόμενος εκτελεί μια μηχανοποιημένη εργασία. Δεν είναι δηλαδή οι
εργάτες που μετακινούνται στο χώρο δουλειάς εκτελώντας συγκεκριμένες εργασίες,
αλλά τα κομμάτια που πρόκειται να συναρμολογηθούν τα οποία μεταφέρονται μπροστά
στον εργαζόμενο.
«"Σεις δεν έχετε ανάγκη να σκέπτεστε.
Υπάρχουν άλλοι άνθρωποι που πληρώνονται γι' αυτό" είπε ο Τέιλορ (F.W
Taylor), ο Αμερικανός από τη Μασαχουσέτη σε έναν εργάτη που δεν υπάκουσε στις
προσταγές του. Ο Τέιλορ άρχισε τη σταδιοδρομία του ως μαθητευόμενος μηχανικός
και στη συνέχεια ως εργοδηγός σε ένα μικρό εργοστάσιο της Φιλαδέλφειας. Το
1883, σε ηλικία μόλις 27 ετών, έγινε μηχανικός στα γνωστά χαλυβουργεία της
περιοχής (Bethlehem Steel Co) και ποτέ δεν ξέχασε τις πρώτες εμπειρίες του στη
δουλειά και τις συγκρούσεις μεταξύ των εργατών και των στελεχών της επιχείρησης
όπου εργαζόταν. Συχνά ο ίδιος κατηγορήθηκε ότι θεωρούσε τον άνθρωπο μηχανή και
ό,τι καινοτόμο πρότεινε ήταν προς όφελος της επιχείρησης. Η συμβολή του
συνοψίζεται στο ότι όλα οργανώνονται, προβλέπονται και σχεδιάζονται με στόχο τη
μεγιστοποίηση του κέρδους» (Α. Ριντό, 1982:26).
Η φάμπρικα
δε σταματά,
δουλεύει νύχτα μέρα
και πώς τον λεν το διπλανό
και τον τρελό τον Ιταλό
να τους ρωτήσω δε μπορώ
κι ούτε να πάρω αέρα.
Δουλεύω μπρος στη μηχανή
στη βάρδια δύο-δέκα
και από τη πρώτη τη στιγμή
μου στείλανε τον ελεγκτή
να μου πετάξει στο αυτί
δυο λόγια νέτα σκέτα.
Άκουσε,
φίλε εμιγκρέ,
ο χρόνος είναι χρήμα.
Με τους εργάτες μη μιλάς,
την ώρα σου να τη κρατάς,
το γιο σου μη τον λησμονάς,
πεινάει κι είναι κρίμα.
Κι εκεί στο πόστο μου σκυφτός
ξεχνάω τη γενιά μου.
Είμαι το νούμερο οκτώ,
με ξέρουν όλοι με αυτό
και το κρατάω μυστικό
ποιο είναι το όνομά μου.
στίχοι Γ. Σκούρτη, μουσική Γ. Μαρκόπουλου
Οι κοινωνικοί επιστήμονες της δεκαετίας του 1930 άσκησαν κριτική στον
τεϊλορισμό, αφού η ανία και η επανάληψη των κινήσεων απομόνωσαν τον εργαζόμενο
και καθιστούσαν τον ίδιο ένα εξάρτημα της μηχανής (αλλοτρίωση) και την εργασία
του μονότονη. Ισχυρίστηκαν, όπως ο Ε. Μάγιο (E. Mayo, 1880-1949), ο οποίος
πραγματοποίησε πειράματα σε ομάδες εργαζομένων, ότι η αύξηση της
παραγωγικότητας δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί με την εντατικοποίηση και την
επανάληψη των κινήσεων αλλά με τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας. Συγκεκριμένα,
τα πειράματα του Μάγιο έδειξαν ότι η βελτίωση της παραγωγικότητας
πραγματοποιείται όταν οι εργαζόμενοι έχουν την αίσθηση ότι ανήκουν σε μια
ομάδα, όταν υπάρχουν καλές σχέσεις μεταξύ των μελών της ομάδας, όταν
αισθάνονται ότι η γνώμη και τα συναισθήματά τους έχουν αξία για την επιχείρηση.
Οι έρευνες του Μάγιο σηματοδότησαν την απαρχή του θεωρητικού μοντέλου των
«ανθρώπινων σχέσεων» στο εργασιακό περιβάλλον. Με αφορμή το πείραμα του Μάγιο
ξεκίνησε μια δριμεία κριτική στο τεϊλορικόφορντικό σύστημα οργάνωσης της
Αναζήτηση χαρακτηριστικών σύγχρονης εργασίας σε βίντεο:
1. στους κλασικούς και διαχρονικούς "Μοντέρνους καιρούς'' του Τσάπλιν, 1936
4. στην ταινία Fair play
,2006 του Λάιονελ Μπαϊλιού
Όταν η φιλοδοξία, η ζήλια και η
απληστία μεταφέρονται έξω από τον εργασιακό χώρο, τα αποτελέσματα είναι
ολέθρια. Παρασυρμένοι από την ακόρεστη δίψα τους να φτάσουν στην κορυφή,
τέσσερα επιχειρηματικά στελέχη και το αφεντικό τους έρχονται αντιμέτωποι με ένα
περιπετειώδες ψυχολογικό θρίλερ. Κωπηλασία, σκουός, γκολφ και άλλα αγωνίσματα
γίνονται το σκηνικό για τα πιο ακραία παιχνίδια εξουσίας και ψυχολογικού
πολέμου, όπου οι παίκτες χρησιμοποιούν όλα τα μέσα, θεμιτά και αθέμιτα, για να
νικήσουν. Ποιος θα κερδίσει; Ποιος θα καταφέρει να επιζήσει από την πιο
επικίνδυνη και τρομακτική δοκιμασία που αντιμετώπισε ποτέ;
5. στην ταινία Το τσεκούρι,
2005 του Κ. Γαβρά
Στη Γαλλία, στην Ευρώπη του σήμερα, εταιρίες κλείνουν ή αποφασίζουν να
μεταφερθούν στην ανατολική Ευρώπη των φθηνότερων εργατικών χεριών. Το
αποτέλεσμα είναι χιλιάδες άνθρωποι να μένουν άνεργοι. Ο Bruno είναι χημικός σε
μια εταιρία παραγωγής χαρτιού και ανήκει στη μερίδα που θυσιάστηκε από τους
ανωτέρους του. Όταν του το ανακοινώνουν, τον διαβεβαιώνουν πως με τέτοια
προσόντα και βιογραφικό πολύ σύντομα θα καταφέρει να βρει κάτι να κάνει. Όμως
τα χρόνια περνούν και η ανεύρεση θέσης εργασίας δεν είναι καθόλου εύκολη
υπόθεση. Βρίσκει μια θέση που είναι ιδανική για τον ίδιο και σκέφτεται πως αν
αυτός που την έχει ήδη βγει από τη μέση έχει αρκετές πιθανότητες να είναι ο
αντικαταστάτης του. Βρίσκει τρόπο να μαζέψει στα χέρια του βιογραφικά ανθρώπων
που είναι ικανά να πάρουν τη ίδια θέση και αφού κάνει το ξεκαθάρισμα καταλήγει
στο ότι μόνο πέντε έχουν ίσες ή καλύτερες πιθανότητες από αυτόν. Άρα εάν αυτοί
οι έξι άνθρωποι (οι πέντε πιθανοί υποψήφιοι συν έναν τον κάτοχο της θέσης)
"εξαφανιστούν" τότε ο ίδιος αποκτά μια ικανοποιητικότατη θέση και
ξανακερδίσει πίσω όσα έχασε: την οικονομική δυνατότητα να ξεπληρώσει σπίτι και
δάνεια, τον σεβασμό από όλους απέναντι στους οποίους νιώθει μειονεκτικά, τη
γυναίκα του που απομακρύνεται. Έτσι ένας ορθολογιστικός, σοβαρός και μορφωμένος
άνθρωπος μεταμορφώνεται σε serial-killer εξολοθρευτή κάποιων άλλων αθώων! Είναι
απίστευτη η ευκολία με την οποία οργανώνει και πραγματοποιεί κάτι τέτοιο,
αποδεικνύοντας το τέλμα στο οποίο έχει περιέλθει.
6. στην θεατρική και κινηματογραφική "Μέθοδο Γκρόνχολμ'' του Τζόρντι
Γκαλθεράν
Σε μία
από τις πιο γνωστές πολυεθνικές εταιρείες της Ισπανίας, οι Φερνάντο, Ενρίκε,
Μερσέδες και Κάρλος καλούνται να δώσουν συνέντευξη, ως υποψήφιοι για τη θέση
του Εμπορικού Διευθυντή. Κλεισμένοι σε μία μοντέρνα αίθουσα του πολυόροφου
κτηρίου της πολυεθνικής, οι τέσσερις υποψήφιοι υποβάλλονται σε κοινή συνέντευξη
αλλά χωρίς αληθινό εξεταστή. Στην πραγματικότητα, περνούν από έναν αριθμό
δοκιμασιών, που καθόλου δεν μοιάζουν με τις συνηθισμένες μεθόδους που
χρησιμοποιούν τα γραφεία επιλογής προσωπικού. Ένα κουτί που ανοιγοκλείνει,
μεταφέρει στους διαγωνιζόμενους τις δοκιμασίες κι εκείνοι ακολουθώντας κάθε
φορά πιστά τις οδηγίες, προσπαθούν να «φάει» ο ένας τον άλλον. Το παιχνίδι στο
οποίο συμμετέχουν οι διαγωνιζόμενοι έχει κανόνες κι ορισμένοι από αυτούς είναι
σκληροί. Οι τέσσερις υποψήφιοι θα πουν ψέματα, θα υποκριθούν, θα ταπεινωθούν
και θα φτάσουν στο σημείο να χάσουν την αξιοπρέπειά τους. Κι όλα αυτά για να
κερδίσουν την πολυπόθητη θέση εργασίας που αναλογεί στον έναν μόνο από τους
τέσσερις φιλόδοξους υποψηφίους.
Ο συγγραφέας Χόρντι Γκαλθεράν αναφέρει για το έργο:
«Η ΜΕΘΟΔΟΣ GRŐNHOLM» αποπειράται να μιλήσει για τη σκληρότητα στις
εργασιακές σχέσεις. Και θέλησα να το κάνω αυτό με αφορμή μία από τις πλέον απάνθρωπες
διαδικασίες που υφίστανται στον εργασιακό κόσμο: την επιλογή προσωπικού. Η
υπόθεση είναι απλή: oι τελευταίοι τέσσερις υποψήφιοι για μία θέση ανώτατου
στελέχους σε μια σημαντική πολυεθνική εταιρεία συναντώνται και υποβάλλονται
στις τελευταίες δοκιμασίες της διαδικασίας επιλογής, δοκιμασίες οι οποίες,
ακροβατώντας στο παράλογο, δε φαίνεται να έχουν καμία σχέση με αυτή καθαυτή τη
θέση εργασίας.
Η ιδέα του παιχνιδιού ως αναγωγή στις ανθρώπινες σχέσεις, παιχνίδι
το οποίο πάντα υπάρχει στα έργα μου, μετατρέπεται στο συγκεκριμένο έργο στην
απόλυτο σύνδεσμο: οι πρωταγωνιστές παίζουν μεταξύ τους και το κοινό
προσκαλείται να συμμετάσχει μαζί τους, προσπαθώντας να ανακαλύψει ποιο είναι το
ψέμα και ποια η αλήθεια, εάν και όπου αυτό είναι δυνατόν.
Όλες οι δοκιμασίες στις οποίες υποβάλλονται οι υποψήφιοι, όσο
απίστευτο κι εάν φαίνεται, είναι εμπνευσμένες από πραγματικές τεχνικές επιλογής
προσωπικού, καταγεγραμμένες σε σοβαρά έργα που έχουν εκπονήσει ειδικοί επί του
θέματος. Το μόνο πράγμα που κάνει το έργο είναι να φτάσει τις δοκιμασίες στα
άκρα, χωρίς να κρύψει το κωμικό στοιχείο που υποκρύπτεται σ’ αυτές.
Η ιδέα για το έργο αυτό γεννήθηκε από μια πραγματική, ανέκδοτη
ιστορία. Σε ένα δοχείο απορριμμάτων στη Βαρκελώνη βρέθηκε μια σειρά εγγράφων
στα οποία ένας υπάλληλος του τμήματος προσωπικού από μια αλυσίδα σουπερμάρκετ
είχε σημειώσει τις εντυπώσεις του για τους υποψηφίους που απευθύνονταν στη θέση
του ταμία. Τα σχόλια έβριθαν φράσεων σεξιστικών, ξενοφοβικών και βάρβαρων, του
τύπου "χοντρή", "βλαμμένη, ούτε χειραψία δεν ξέρει να
κάνει…", "τσιριχτή φωνή, μοιάζει ηλίθιος…", κλπ.
Εκείνος ο υπάλληλος, οχυρωμένος πίσω από την "ιερά
αποστολή" που του είχε ανατεθεί, θεωρούσε ότι είχε το δικαίωμα να γράφει
αυτές τις ανοησίες για άτομα που δε γνώριζε καθόλου, τη δύναμη να τους δώσει ή
να τους αρνηθεί μια θέση εργασίας και τη δυνατότητα να είναι σκληρός και
αδυσώπητος.
Φανταζόμουν αυτές τις άμοιρες κοπέλες που προσπαθούσαν να δώσουν
μια καλή εικόνα για το άτομό τους, μια εικόνα "επαγγελματικώς ορθή",
προσπαθώντας να κάνουν αυτό που εκείνες πίστευαν ότι ήταν το προσδοκώμενο,
έτοιμες ακόμη και να υποστούν κάποιες μικρές ταπεινώσεις προκειμένου να
προσληφθούν σ’ αυτήν τη δουλειά που την είχαν ανάγκη…»
Let me
not to the marriage of true minds
Admit impediments. Love is not love
Which alters when it alteration finds,
Or bends with the remover to remove:
O no! it is an ever-fixed mark
That looks on tempests and is never shaken;
It is the star to every wandering bark,
Whose worth's unknown, although his height be taken.
Love's not Time's fool, though rosy lips and cheeks
Within his bending sickle's compass come:
Love alters not with his brief hours and weeks,
But bears it out even to the edge of doom.
If this be error and upon me proved,
I never writ, nor no man ever loved.
Κανένα εμπόδιο να ενωθούν πιστές καρδιές
δεν παραδέχομαι· δεν είναι αγάπη αυτή
που αλλάζει με της τύχης όλες τις στροφές
και με το κάθε σκούντημα παραστρατεί
Όχι· είναι ένα σημάδι αιώνια σταθερό
που απαρασάλευτο τις μπόρες αντικρίζει·
του ναύτη το άστρο, που κι αν έχει μετρημό
πόσο μακριά ’ναι, δε μετριέται πόσο αξίζει
Δεν είν’ η αγάπη ροδομάγουλα και χείλια,
μπαίγνιο για το κυρτό δρεπάνι του καιρού·
η αγάπη δεν πηγαίνει με ώρες και με μίλια,
γιατί θα βρει την άκρη, πάντα και παντού.
Αν είναι πλάνη αυτό μ' απόδειξην εμέ,
ούτ’ έγραψα, ούτε μ' αγάπησε άνθρωπος ποτέ.
Ερευνητική εργασία για τον Σαίξπηρ, από το 1ο Λύκειο Βύρωνα : ΕΔΩ
Σονέτο 97
Μοιάζει χειμώνας ο καιρός που έχω φύγει
και τη χαρά του χρόνου έχασα, εσένα·
πόσο σκοτάδι έχω νιώσει, πόσα ρίγη,
πόσο Δεκέμβρη σε τοπία ερημωμένα.
Κι ήταν ο απόδημος ο χρόνος καλοκαίρι,
μεστό φθινόπωρο μέσα στο γέννημά του,
που όλο της άνοιξης το λάγνο βάρος φέρει,
σαν μήτρα πλήρης μες στο πένθος του θανάτου.
Τόση πληθώρα, αποκύημα της λύπης ήταν για μένα,
και καρπός χωρίς πατέρα· το καλοκαίρι ξέρει εσένα,
κι όταν λείπεις όλα σωπαίνουν τα πουλιά στον άδειο αέρα.
Κι αν κελαηδήσουν, λένε πένθιμο κανόνα,
κι ωχρούν τα φύλλα με το φόβο του χειμώνα.
ΜΕΤΆΦΡΑΣΗ ΔΙΟΝΥΣΗ ΚΑΨΑΛΗ
Σε απαγγελία Όλιας Λαζαρίδου:
Δ. Καψάλης: Μεταφράζοντας τα σονέτα του Σαίξπηρ : ΕΔΩ
Η συνεξέταση των δύο ποιημάτων μπορεί να αξιοποιηθεί και στην λογοτεχνία της Α' Λυκείου, είτε στην ενότητα για τα φύλα είτε για την παραδοσιακή/μοντέρνα ποίηση.
ΟΙ "ΑΣΥΜΒΙΒΑΣΤΟΙ'' ΝΕΟΙ: αντικομφορμιστές και ''αποσυνάγωγοι''..
Βιβλίο έκθεσης γ' λυκείου: ερώτημα μετά το κείμενο του Παπανούτσου "η δύναμη της μάζας'':
" Διερευνήστε τη σχέση των νέων με το φαινόμενο του "κοινωνικού κομφορμισμού". Ποια είναι η στάση τους απέναντι στις ιδέες και στις τάσεις του κοινωνικού σώματος; Σε ποιο βαθμό και σε ποια έκταση υπόκεινται σε αυτές οι νέοι σε σύγκριση με τους ενηλίκους;''
-το ερώτημα μπορεί να εξεταστεί και όσον αφορά τη σχέση νέων και παράδοσης
Και τώρα φίλοι μου είν' αργά
μια καληνύχτα στη μαμά
και λίγη στάχτη στα μαλλιά
καιρός να πούμε αντίο.
Σκεπάσαμε όλους τους νεκρούς
με αρρωστιάρικους ψαλμούς
κλόουν με σοβαρούς σκοπούς
γυμνοί μέσα στο κρύο.
Κατά τ' άλλα εσείς
που 'σαστε υγιείς και αξιοπρεπείς
βοηθήστε μας και λίγο,
δώστε μας πνοή, στέγη και τροφή
μία ιδέα στεγανή
που να μη μπάζει κρύο.
Παύλος Σιδηρόπουλος "Εν Κατακλείδι", τραγούδι
από το δίσκο του "Φλου" - 1978.
Σχόλια και αφορμές για συζήτηση
1. Ο Παύλος Σιδηρόπουλος μιλάει, προφανώς, για δυο ομάδες
- κατηγορίες ανθρώπων. Τους πρώτους τους σκιαγραφεί ως ανθρώπους "υγιείς
και αξιοπρεπείς". Ποιοι μπορεί να είναι; Και ποιοι μπορεί να αποτελούν
την άλλη ομάδα, στην οποία εντάσσει και τον εαυτό του; Τι θέση φαίνεται να
κατέχει στην κοινωνία;
2. Οι σημιτικοί λαοί συνήθιζαν να ρίχνουν στάχτη στα μαλλιά, όταν πενθούσαν
(Ματθ. 11: 21). Τι μπορεί να εννοεί ο τραγουδοποιός με τη φράση αυτή στην
πρώτη στροφή; Τι αισθήματα φανερώνουν οι εκφράσεις "είν' αργά",
"καιρός να πούμε αντίο";
3. Τι μπορεί να εκφράζει το αίτημα της τελευταίας στροφής, όπου, πέρα από την
κάλυψη διάφορων υλικών αναγκών (στέγη και τροφή), αποζητιέται και πνοή και
μια ιδέα στεγανή...;
Όπως είδαμε, ο Χριστιανισμός δεν είναι έτοιμες
συνταγές, δεν είναι η ατομική τακτοποίησή μας, ούτε ένας εφησυχασμός που
γεννιέται από την τήρηση εξωτερικών τύπων. Είναι αγώνας, για να γίνει κανείς
γνήσιος, να μπορέσει να σπάσει τον ατομικισμό του και να ανοιχτεί πραγματικά
στον άλλον. Δεν είναι τυχαίο ότι ο ίδιος ο Χριστός εμφανίζεται στα Ευαγγέλια
ως καταπατητής του θρησκευτικού νόμου, προκειμένου να αναδείξει
και να φωτίσει την ουσία του: αντίθετα, π.χ., προς τους "ευσεβείς"
τηρητές του θρησκευτικού νόμου που πίστευαν ότι οι ίδιοι είναι αναμάρτητοι κι
ότι μπορούν να εντοπίσουν την αμαρτία στους άλλους, αρνείται να λιθοβολήσει
τη μοιχαλίδα, όσο κι αν δε συμφωνεί με τον τρόπο ζωής της (Ιω. 8: 3-11)•
καταδέχεται να φάει και να συνομιλήσει με πόρνες και τελώνες (Ματθ. 9: 11,21:
31)• καταπατάει την αργία του Σαββάτου προκειμένου να ευεργετήσει τον άνθρωπο
(Ματθ. 12: 1-15)• καυτηριάζει τους υποκριτές για την επιδεικτική νηστεία τους
(Ματθ. 6: 16-18) κ.ο.κ.. Το κήρυγμα και οι επιλογές του ήταν ορισμένες φορές
τόσο ανατρεπτικές, ώστε οι ίδιοι του οι συγγενείς τον κατηγόρησαν κάποια
στιγμή για τρελό (Μάρκ. 3:21).
Πάντα, λοιπόν, καραδοκεί ο κίνδυνος να νοθευτεί το πνεύμα του
Χριστιανισμού και να αντικατασταθεί από μια σκυθρωπή τυπολατρία. Διαρκώς οι
Πατέρες και Αγιοι της Εκκλησίας επισημαίνουν αυτόν τον κίνδυνο της νόθευσης
από υποκρισία, θρησκοληψία κτλ.. Όσον αφορά αυτές τις επισημάνσεις, έχουμε
και κάτι το ξεχωριστό. Περιπτώσεις ασκητών που έμειναν γνωστοί ως "διά
Χριστόν σαλοί", δηλαδή "τρελοί για χάρη του Χριστού".
Βρήκε ένα ψόφιο σκυλί σ' ένα σωρό σκουπίδια έξω από την
πόλη, έλυσε τη σχοινένια ζώνη του, έδεσε με τη μια της άκρη το ένα πόδι του
σκυλιού, και το έσερνε πίσω του καθώς έτρεχε. Έτσι πέρασε την πύλη της πόλης.
Υπήρχε ένα σχολείο εκεί κοντά, κι όταν τα παιδιά τον είδαν, άρχισαν να
φωνάζουν, 'Δείτε, ένας τρελοκαλόγερος!', και να τρέχουν πίσω του και να τον
χτυπούν. Την άλλη μέρα που ήταν Κυριακή, πήρε λίγα καρύδια, πήγε στην εκκλησία
στην αρχή της Λειτουργίας, και εκεί έσπαζε τα καρύδια και έσβηνε τα καντήλια.
Όταν προσπάθησαν να τον βγάλουν έξω, σκαρφάλωσε στον άμβωνα και από κει
σημάδευε τις γυναίκες με τα καρύδια. Με πολλή δυσκολία τον έβγαλαν έξω, αλλά
μόλις βγήκε αναποδογύρισε τους πάγκους των ζαχαροπωλών, οι οποίοι όμως τον
κτύπησαν τόσο άσχημα που παραλίγο να πεθάνει.
Εδώ, ο σαλός θέλει να υπενθυμίσει έμπρακτα ότι
αυτό που μετρά δεν πρέπει να είναι η εξωτερική εμφάνιση, ότι αυτό που σώζει δεν
είναι η τυπική θρησκευτικότητα, κι ότι όσοι είναι κατ' όνομα μόνο χριστιανοί
και έτοιμοι να ασκήσουν βία κατά του αδελφού τους μοιάζουν με τους εμπόρους που
έδιωξε ο Χριστός από τον Ναό. Κι από την άλλη, αυτός ο αυτοεξευτελισμός είναι
για τους σαλούς κι ένας τρόπος να κρύψουν την αγιότητά τους, να μην επαινεθούν
από τον κόσμο, να μη γίνουν δούλοι του θαυμασμού ή και της κολακείας του
κόσμου. Ο σαλός είναι ελεύθερος. Θεμέλιο του είναι η σχέση του με τον Θεό, κι
έτσι, σε ανθρώπινο επίπεδο δεν έχει να χάσει τίποτα, δε φοβάται τίποτα και
κανέναν. Είναι ενδεικτικό πώς ο ρώσος Νικόλαος ο Σαλός (16ος αιώνας) τόλμησε να
ελέγξει τον τυραννικό τσάρο Ιβάν τον Τρομερό που καταπίεζε το λαό. Ήταν Μεγάλη
Σαρακοστή, περίοδος δηλαδή μεγάλης νηστείας πριν από το Πάσχα, νηστείας που και
ο Ιβάν, ως χριστιανός μονάρχης, τηρούσε. Ο Νικόλαος διασταυρώθηκε μαζί του και
του πρόσφερε να φάει ένα κομμάτι ωμό κρέας. Ο τσάρος οπισθοχώρησε αηδιασμένος,
παίρνοντας το μήνυμα, ότι χειρότερο από το να φας κρέας τη Σαρακοστή είναι να
"καταβροχθίζεις" ανθρώπινο κρέας με την τυραννική εξουσία σου.
Είπαμε παραπάνω ότι οι "δια Χριστόν Σαλοί" είναι μια ιδιάζουσα
περίπτωση αγιότητας. Σε καμία περίπτωση οι επιλογές τους δεν πρέπει να
απολυτοποιηθούν. Όποτε επιχειρήθηκε μίμησή τους με επιπολαιότητα, τα
αποτελέσματα ήταν οικτρά• ψυχικός διχασμός και παράπονο για την έλλειψη
αναγνώρισης. Η σαλότητα είναι πάνω απ' όλα ζήτημα χαρίσματος κι ελευθερίας.
Θέματα για συζήτηση
1. Μπορεί άραγε να εντοπιστούν στο τραγούδι του Σιδηρόπουλου
αγωνίες σαν αυτές που αφουγκράστηκαν οι "δια Χριστόν σαλοί"; Ποιες
είναι αυτές ειδικότερα;
2. Θυμηθείτε το περιστατικό του λιθοβολισμού της μοιχαλίδας
(Ιωάν. 8: 3-11) και συζητήστε πόσο βοηθάει σε κάθε περίπτωση η διάκριση αμαρτίαςκαι αμαρτωλού.
Υ.Γ. Ποιήματα σχετικά με ''στάχτη'' :
Από τη συλλογή του Κλείτου Κύρου «ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ - αναμνήσεις μιας αμφίβολης εποχής»(1949).
Τα ποιήματα της συλλογής γράφτηκαν στο διάστημα μεταξύ 1942 – 1946:
